კლაუზევიცი – პრუსიელი სამხედრო, რომელმაც შეცვალა წარმოდგენა ომზე

სტატიაში საუბარია პრუსიელი ოფიცრის და სამხედრო თეორეტიკოსის კლაუზევიცის ფილოსოფიურ ტრაქტატზე „ომის შესახებ“, რომელიც ეფუძნება ათწლეულების განმავლობაში იმ ეპოქაში მიმდინარე მოვლენებზე მის პირად დაკვირვებას. ამ ნაშრომმა შეცვალა წარმოადგენა ომის რაობასა და ბუნებაზე, სამხედრო კონფლიქტის როგორც პოლიტიკური იარაღის გაგებაზე, ომის ფსიქოლოგიურ ასპექტებზე. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნაშრომი დაწერილია მე-19 საუკუნის პირველ ნახევარში, გამოირჩევა სირთულით, რიგ შემთხვევაში ტექსტის ბუნდოვანებით და გარკვეული კონცეპტები მუდმივი მსჯელობის საგანია, იგი დღესაც ითვლება ფუნდამენტურ სახელმძღვანელოდ სამხედრო კონფლიქტების და ომის შესწავლისას და შესაბამისად სტრატეგიული სწავლების კურსის აუცილებელი კომპონენტია.

თუ კლაუზევიცს განსაკუთრებული ნაშრომის შექმნა სურდა, რომელსაც რამდენიმე წელიწადში არ დაივიწყებდნენ და მომავალი თაობებიც გამოიყენებდნენ, ნამდვილად გამოუვიდა.

მისი მთავარი ქმნილება „ომის შესახებ“ უკვე შექმნის მომენტისთვის აბსოლუტურად განსხვავდებოდა იმ დროისათვის ყველა სხვა ავტორის წიგნისაგან – დაწყებული უძველესი ვეგეციუსით, დამთავრებული  მისი უახლოესი წინამორბედების ნამუშევრებისაგან, მათ შორის ფრიდრიხ დიდის და მისი შთაგონების წყაროს, „მისი გონების მამის“ შარნჰორსთის ქმნილებებისგან. უპირველეს ყოვლისა მისი განსხვავებულობა მდგომარეობდა იმაში, რომ წინამორბედი ნაშრომები რეალურად წარმოადგენდნენ მხოლოდ სახელმძღვანელოებს სამხედროებისათვის – წესებს ბრძოლების წარმოების შესახებ. კლაუზევიცის ამოცანა არა ბრძოლების სახელმძღვანელოს შექმნა, არამედ ომის ბუნებაში ჩაწვდომა იყო, მის მრავალფეროვან მორალურ და მატერიალურ მდგენელში გარკვევა ომზე პირუთვნელი, მკაცრი დაკვირვების გზით. მას არასდროს უცდია თვალი დაეხუჭა  მწარე რეალობაზე და შესაბამისად არ გამოეკვეთა იდეის, კონცეფციის კონტურები, თუნდაც ბევრისთვის „ზედმეტად გაბედული“ ან რთულად მისაღები ფორმით. ამიტომაც გამოუვიდა რაც გამოუვიდა.

კლაუზევიცის ნაშრომს „ომის შესახებ“ ძირითადად და ყველაზე ხშირად 2500 წლის წინანდელ ჩინელი სამხედრო მოაზროვნის სუნ-ძის შედევრს თუ ადარებენ, პირველ რიგში კონცეპტუალური შეხედულებრივი მიდგომების განსხვავების გამო, მაგრამ გულწრფელად რომ ვთქვათ ასეთ შეპირისპირებას უფრო ის იდეა ამოძრავებს, რომ კლაუზევიცი მარტოდ მარტო არ აღმოჩნდეს სტრატეგიული აზროვნების პედესტალზე. ამისთვის კი ყველაზე კარგი სწორედ რომ აღმოსავლური და რაც მნიშვნელოვანია 2000 წელზე მეტი ხნით ადრე შექმნილი ნააზრევია. სინამდვილეში სუნ-ძის დღევანდელი აქტუალურობა უფრო კლაუზევიცის დამსახურებაა, ვიდრე ჩინელი სტრატეგოსის.

საბედნიეროდ, დღეს კლაუზევიცის მიმართ ინტერესი ისე მაღალია როგორც არასდროს, მიუხედავად იმისა, რომ მის მიმართ  ცალსახა დამოკიდებულება არასდროს ყოფილა  და მისი ქმნილებაც პერიოდულად ეძლეოდა დავიწყებას. ასეთ ვითარებას განსაკუთრებით ხელს  უწყობდა ტექსტის სირთულე. შეიძლება ითქვას, რომ ამ ნაშრომში „დიდებული აზრები ძალიან ცუდად და რთულად არის დაწერილი“, ძალიან ხშირად რთული ამოსაკითხია თუ რისი თქმა სურს ავტორს, ხშირად არის შემთხვევები, როდესაც რომელიმე მონაკვეთის გააზრების შემდეგ სრულიად სამართლიანად უამრავ მკითხველს უჩნდება მოსაზრება – „ეს შეიძლება ნებისმიერ რამეს ნიშნავდეს“. ამის გამო კლაუზევიცს ხშირად სრულიად სხვადასხვაგვარად კითხულობენ კიდეც. ეს, როგორც ჩანს, ამ ნაშრომის მუდმივი, თანმდევი პრობლემაა. ტექსტის ასეთი სირთულე არა მარტო თემისადმი ფილოსოფიური მიდგომის, კლაუზევიცზე კანტისეული გავლენის ბოლომდე ვერ განვითარების, არამედ ხშირად ძალიან ბანალური პრობლემის – ავტორის მიერ გრამატიკის და წერის უნარის დეფიციტის ბრალია. თვითონ კლაუზევიცი საკუთარი განათლების დონეს „მოკრძალებულად“ და „არასაკმარისად“ აფასებდა. ტექსტი არ ითვლება დასრულებულად, ავტორი მისი წერის და რევიზიის პროცესში გარდაიცვალა. ეს ფაქტი ჩრდილს ვერ აყენებს მის სიღრმისეულ დაკვირვებას ომზე და სტრატეგიაზე,  თუმცა ამ საკითხის კარგად აღსაქმელად არ იქნებოდა ურიგო ორიოდე სიტყვა კლაუზევიცის წარმომავლობაზე:

Carl_von_Clausewitz

ის დაიბადა 1780 წელს პრუსიაში ბურგთან წვრილი სახელმწიფო მოხელის ოჯახში, რომელიც ნამდვილად არც არისტოკრატიულად შეიძლებოდა შეფასებულიყო და ვერც შესაბამის განათლების მიმცემად პატარა კარლ კლაუზევიცისთვის. 11 წლის ასაკში კლაუზევიცი პრუსიის არმიის კადეტი – „იუნკერი“ ხდება. სავარაუდოდ ამ პერიოდიდან იღებს ის იმ სამხედრო ცოდნას, რომელიც იმ ეპოქისთვის მახასიათებელი ტაქტიკური უნარ-ჩვევებისაგან შედგებოდა. უკვე დიდი ხანი იყო რაც არტილერიის დომინირება იყო შემოსული ბრძოლის ველზე. სწორედ არტილერიის საჭიროების გავლენით სამხედრო განათლებაც მათემატიკაზე და გეომეტრიაზე იყო ორიენტირებული. 1793-94 წლებში თინეიჯერ კლაუზევიცს პირველად უწევს სამხედრო ოპერაციებში მონაწილეობის მიღება რაინლანდში, შემდგომ სამხედრო სამსახურის გაგრძელება საგარნიზონო ნაწილში. სწორედ ასეთი ადრეული ასაკში მან ეჭვი შეიტანა ომის წარმოებასთან დაკავშირებით პრუსიული არმიის ხედვების სიწორეში.

ფრანგული რევოლუციური არმიის და პრუსიული კონსერვატიული ომის წარმოების ფორმებით გამოწვეულმა კითხვებმა უკვე მკაფიოდ უჩვენა საკუთარი სამხედრო განათლების მწვავე დეფიციტი. 1801 წლამდე, სანამ შარნჰორსთის აკადემიაში მოხვდებოდა, სავარაუდოდ ის ეუფლებოდა იმ ტაქტიკურ ცოდნას, რაც ნორმად ითვლებოდა იმ პერიოდში, მათ შორის, დიდი ალბათობით, უნდა ყოფილიყო სხვა ტექნიკურ საკითხებთან ერთად ორთოგრაფია და გრამატიკა, რომლითაც სამწუხაროდ კლაუზევიცი ვერ დაიკვეხნიდა. შარნჰორსთის აკადემიაში კლაუზევიცი უკვე უფრო საფუძვლიანად ახერხებს ხელმისაწვდომი სავალდებულო დისციპლინების შესწავლას, რომელთა შორისაა მათემატიკა, გეომეტრია, უკვე გეოგრაფია – „რუკის კითხვა“, სამხედრო ისტორია და რაც მთავარია შარნჰორსთისეული მიდგომა  ესწავლებინა საკუთარი კურსანტებისთვის „ომი ისე როგორც ის არის სინამდვილეში“ განმანათლებლობის ეპოქისთვის დამახასიათებელი მოდური ტენდენციის ნაცვლად, ანუ ნაცვლად იმისა, რომ ესწავლებინა „როგორი უნდა იყოს ომი“.

კლაუზევიცის აზროვნებაზე თანაბარ გავლენას ახდენდა აკადემიაში ომების, კამპანიების და ბრძოლების ისტორიის შესწავლა და რეალურ ცხოვრებაზე დაკვირვება. ერთის მხრივ, რევოლუციური საფრანგეთის ომის, სახელმწიფო და პოლიტიკური თვისობრივად ახალი სტილით და მეორეს მხრივ, განმანათლებლობის რომანტიზმში გარდამავალი ეპოქა, თავის მხრივ, შეიძლება ითქვას, რომ ბიძგს აძლევდა კლაუზევიცის ხედვებს ომის წესების, კანონების სისტემატიზაციის და პრინციპების მკაცრად განსაზღვრის შეუძლებლობის თაობაზე.

სავარაუდოდ აკადემიის წლებში მიმდინარე საგნების გარდა უნდა გაცნობოდა ფიზიკასაც, ნიუტონის და ეილერის ნააზრევი. მოგვიანებით იგი ორივე ავტორის მიდგომებს და ხედვებს იყენებს  საკუთარ ნაშრომში, განსხვავებით იმ ეპოქის პოლიტიკური იდეოლოგებისგან, რომელთა თითქმის არანაირ გამოყენებას არ აქვს ადგილი მის ძირითად ნაშრომში, მიუხედავად იმისა, რომ ის იცნობდა  პოლიტიკური იდეებსა და კონცეპტებს.

აკადემიის შემდეგ კლაუზევიცი ხდება პრუსიის პრინც ავგუსტუსის თანაშემწე და 1804 წლიდან პრუსიის გენერალური შტაბის წევრი.

მის კრიტიკულ აზროვნებაზე განსაკუთრებულ გავლენას ახდენდა 1806 წლის პრუსიის გამანადგურებელი მარცხი საფრანგეთთან. ბრძოლისას კლაუზევიცი თან ახლდა პრინცს, რომელმაც გამოუვალი ვითარების, აშკარა მარცხის მიუხედავად დანებებაზე უარი განაცხადა და შედეგად კლაუზევიცთან ერთად ფრანგების ტყვეობაში აღმოჩნდა.

ტყვეობიდან ერთი წლის შემდეგ დაბრუნებული კლაუზევიცი შარნჰორსთთან და გნეიზენაუსთან ერთად იწყებს პრუსიის არმიის აღდგენაზე და რეორგანიზაციაზე მუშაობას, პარალელურად ხდება ტახტის მემკვიდრის ფრიდრიხ უილიამის პირადი სამხედრო მასწავლებელი.

Continue reading “კლაუზევიცი – პრუსიელი სამხედრო, რომელმაც შეცვალა წარმოდგენა ომზე”

სტრატეგიული სწავლების კურსის შინაარსი და ლიტერატურა

JOHN ADAMS – I must study politics and war that my sons may have liberty to study mathematics and philosophy. My sons ought to study mathematics and philosophy, geography, natural history, naval architecture, navigation, commerce, and agriculture, in order to give their children a right to study painting, poetry, music, architecture, statuary, tapestry, and porcelain.

თანამედროვე მსოფლიო უსაფრთხოების სხვადასხვა გამოწვევის წინაშე დგას. სწრაფი განვითარების და ინფორმაციის ეპოქაში კონვენციური ომების გარდა სახეზეა ჰიბრიდული ომები, კიბერ შეტევები, ბირთვული იარაღის გავრცელების საშიშროება, ტერორიზმი და ტერორიზმის ხელშემწყობი სახელმწიფოების აგრესიული მოქმედებები, ავტოკრატიული სახელმწიფოების ლიდერების მიერ ინიცირებული სამხედრო მოქმედებები, არარეგულარული საომარი აქტივობები.  აშკარაა, რომ ცივი ომის დასრულებამ ვერ მოიტანა ფუკუიამასეული „ისტორიის დასასრული“. უფრო მეტიც, პოლიტიკური კულტურის, დემოკრატიული ინსტიტუტების, ადამიანის უფლებების დაცვის მექანიზმების განვითარების და მეცნიერების უპრეცენდენტო წინსვლის შედეგად არათუ არ დამყარდა მშვიდობა და სტაბილურობა მსოფლიოში, არამედ კიდევ უფრო მრავალფეროვანი გახდა შეიარაღებული კონფლიქტების სახეობები.  ბოლო წლების და თვეების მოვლენები ცხადყოფს, რომ ადამიანები უსაფრთხოდ თავს ვერ გრძნობენ ვერსად, მათ შორის, განვითარებული დასავლური სახელმწიფოს დედაქალაქებშიც კი.

გლობალური საფრთხეების გარდა გეოპოლიტიკური მდებარეობიდან გამომდინარე  უსაფრთხოების საკითხები ერთ-ერთი უმთავრესია საქართველოს დღის წესრიგში. ტერიტორიის 20% ოკუპაციის პირობებში რუსეთი აგრძელებს და აფართოებს ჩვენი ქვეყნის ანექსიას.  არასტაბილურობა ჩრდილოეთ კავკასიაში, კონფლიქტი ყარაბაღში, ტერორისტული ორგანიზაციების სამოქმედო თეატრთან ტერიტორიული სიახლოვე  კიდევ უფრო ზრდის რისკებს. ხელისუფლების უმოქმედობის შედეგად საქართველო აღარ არის საერთაშორისო დღის წესრიგში. საქართველოს სასიცოცხლო ინტერესების მიმართ პარტნიორების მხრიდან ყურადღება მკვეთრად შემცირებულია.

ჩერჩილმა თქვა, ნებისმიერი კრიზისი – ახალი შესაძლებლობების დასაწყისია. არსებული რთული ვითარება არ უნდა გახდეს ხელების ჩამოშვების საფუძველი.  ბევრი ადამიანის ფუნდამენტური ნააზრევი და სახელმწიფოების ისტორიული გამოცდილება გვკარნახობს, რომ გამარჯვებისათვის გადამწყვეტია მტკიცე ნება, მოტივაცია და ინფორმაციის ფლობა და არა რესურსები. ამიტომ აუცილებელია პრინციპული, თანამიმდევრული და სწორი მოქმედება, რომელიც ეფუძნებება ცოდნას და განათლებას.

უსაფრთხოების სფერო, თანამედროვე სტრატეგიული და სამხედრო აზროვნება საუკუნეების განმავლობაში ყალიბდებოდა სხვადასხვა მოაზროვნის ნაშრომების და ისტორიული მოვლენების,  სახელმწიფოების და ერების გამოცდილების გათვალისწინებით. სწორედ დასავლური ხედვებიდან და საქართველოს გეოგრაფიული თუ სხვა თავისებურებებიდან გამომდინარე უნდა ჩამოვაყალიბოთ ჩვენი კონკრეტული ხედვა.

წლების განმავლობაში ამ თემის სიღრმისეული კვლევის საფუძველზე გთავაზობთ სტრატეგიული სწავლების კურსს და იმ საბაზისო ლიტერატურას, რომელიც აუცილებელია გადაწყვეტილების მიმღებ და ამ სფეროში ჩართული ადამიანებისათვის, აგრეთვე, სტუდენტებისათვის, რომლებსაც გადაწყვეტილი აქვთ საკუთარი საქმიანობა საქართველოს უსაფრთხოებას და თავდაცვას დაუკავშირონ.

ეს კურსი მოიცავს სამხედრო მოქმედებების კვლევას, სტრატეგიულ აზროვნების, ისტორიის, თანამედროვე ტენდენციების, ტაქტიკის, დაზვერვის, სამხედროების მორალურ-ფსიქოლოგიური ასპექტების, სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობების შესწავლას და შედარებით ანალიზს, კრიტიკულ მიდგომებს, აგრეთვე ამ საკითხების ურთიერთმიმართებას პოლიტიკურ პროცესთან, საერთაშორისო ურთიერთობებთან, სოციალურ – ეკონომიკურ გარემოსთან და ზოგადად სახელმწიფოებრიობასა და სახელმწიფოს მშენებლობასთან.

გარდა ამისა, მე და ჩემი მეგობრები ვახორციელებთ იდეას ხელი შევუწყოთ ამ წიგნების თარგმნის პროცესს. მაგალითად, კლაუზევიცის ფუნდამენტურ ნაშრომს „ომის შესახებ“ თავად მე ვთარგმნი და უახლოეს მომავალში დავიწყებთ ამ თარგმანის გამოქვეყნებას ამ ბლოგზე. სექტემბერში მზად იქნება ცნობილი ავტორების – ელიოტ კოენის და მარტინ ვან კრევალდის წიგნებიც. ამავე დროს, მოხარული ვიქნებით, თუ ამ პროცესში  მაქსიმალურად ბევრი ადამიანი ჩაერთვება და მხარდაჭერას გაუწევს ამ ინიციატივას.

სამხედრო სტრატეგიული კურსი

ომის საფუძვლები და მიმოხილვა/The origins of War and Overview

  1. Quincy Wright – A Study of War
  2. Geoffrey Blainey – The Causes of War
  3. Michael Eliot Howard – The Causes of War, Revised and Enlarged Edition
  4. Azar Gat – War in Human Civilization
  5. Lawrence Freedman –War

სტრატეგიული აზროვნება/Strategic Thought

  1. Carl von Clausewitz – On War
  2. Sun Tzu – The Art of War
  3. Antoine-Henri JominiThe Art of War
  4. Antulio J. Echevarria IIClausewitz and Contemporary War
  5. H. Liddell HartStrategy: The Indirect Approach
  6. John BaylisJames J. WirtzColin S. GrayStrategy in the Contemporary World: An Introduction to Strategic Studies
  7. Colin S. Gray – The Strategy Bridge: Theory for Practice

  8. Peter Paret – Makers of Modern Strategy from Machiavelli to the Nuclear Age
  9. Lawrence Freedman – Strategy: A History
  10. Bernard Brodie – War and Politics
  11. William Murray, McGregor Knox, Alvin Bernstein – The Making of Strategy: Rulers, States, and War
  12. Michael I. Handel – Masters of War: Classical Strategic Thought
  13. Beatrice Heuser – The Strategy Makers: Thoughts on War and Society from Machiavelli to Clausewitz
  14. Martin van Creveld – The Transformation of War
  15. Gérard Chaliand(Editor), Gerald Challard – The Art of War in World History: From Antiquity to the Nuclear Age
  16. Colin S. Gray – Strategy and Politics
  17. Thomas Shelling – Arms and Influence
  18. Raymond Aron – Clausewitz: Philosopher of War

ისტორია/History

  1. M. RobertsO. A. WestadThe History of the World
  2. Michael Eliot HowardWar in European History
  3. Victor Davis Hanson – The Western Way of War: Infantry Battle in Classical Greece
  4. Edward Luttwak – The Grand Strategy of the Byzantine Empire
  5. John KeeganThe Second World War
  6. Michael Oren – Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East
  7. David B. Ralston – Importing the European Army: The Introduction of European Military Techniques and Institutions in The Extra-European World, 1600-1914
  8. Mark Clodfelter – The Limits of Air Power: The American Bombing of North Vietnam
  9. John Keegan – A History of Warfare

სამხედრო მოქმედება/Combat

  1. Richard Holmes – Acts of War: Behavior of Men in Battle
  2. Jesse Glenn GrayThe Warriors: Reflections on Men in Battle
  3. Lord Moran – The Anatomy of Courage: The Classic WWI Study of the Psychological Effects of War
  4. John Keegan – The Face Of Battle: A Study Of Agincourt, Waterloo And The Somme
  5. Derek Leebaert – To Dare and to Conquer: Special Operations and the Destiny of Nations, from Achilles to Al Qaeda
  6. Dave Grossman – On Killing: The Psychological Cost of Learning to Kill in War and Society

სამხედრო ტექნოლოგია/Military Technology

  1. Robert L. O’Connell – Of Arms and Men: A History of War, Weapons, and Aggression
  2. Max Boot – War Made New: Technology, Warfare, and the Course of History, 1500 to Today

არარეგულარული საომარი მოქმედებები/Irregular warfare

  1. Ian F.W. Beckett – Modern Insurgencies and Counter-Insurgencies: Guerrillas and Their Opponents Since 1750
  2. Max Boot – Invisible Armies: An Epic History of Guerrilla Warfare from Ancient Times to the Present
  3. Sibylle Scheipers – Unlawful Combatants: A Genealogy of the Irregular Fighter
  4. David Kilcullen – The Accidental Guerrilla: Fighting Small Wars in the Midst of a Big One

ლოჯისტიკა/Logistics

  1. Martin van Creveld – Supplying War: Logistics from Wallenstein to Patton

დაზვერვა/Intelligence

  1. Abram N. ShulskyGary J. Schmitt – Silent Warfare: Understanding the World of Intelligence
  2. Michael Bar-ZoharNissim MishalMossad: The Greatest Missions of the Israeli Secret Service

ომი, პოლიტიკა, დიპლომატია და სახელმწიფო მშენებლობა/War, Politics, Diplomacy and State building

  1. Robert D. Kaplan – The Revenge Of Geography: What the Map Tells Us About Coming Conflicts and the Battle Against Fate
  2. Henry Kissinger – Crisis: The Anatomy of Two Major Foreign Policy Crises 
  3. Henry Kissinger – Diplomacy
  4. Samuel P. HuntingtonThe Clash of Civilizations and the Remaking of World Order
  5. Francis FukuyamaPolitical Order and Political Decay: From the Industrial Revolution to the Globalization of Democracy
  6. Dominique MoïsiThe Geopolitics of Emotion: How Cultures of Fear, Humiliation, and Hope are Reshaping the World
  7. Daron AcemoğluJames A. Robinson – Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty
  8. Ian BremmerThe J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall

უსაფრთხოების სწავლება/Security Studies

  1. Paul D.Williams – Security Studies: An Introduction

სამოქალაქო – სამხედრო ურთიერთობები/Civil – Military Relations

  1. Eliot A. Cohen – Supreme Command: Soldiers, Statesmen, and Leadership in Wartime
  2. Barry R. Posen – The Sources of Military Doctrine: France, Britain, and Germany Between the World Wars
  3. Samuel Huntigton – The Soldier and the State

წარსულის გაკვეთილები – კრიტიკული მიდგომები/Lessons learnt – critical approach

  1. Anthony D. McIvor – Rethinking the Principles of War
  2. Eliot A. Cohen – Military Misfortunes: The Anatomy of Failure in War
  3. Jeffrey RecordMaking War, Thinking History: Munich, Vietnam, and Presidential Uses of Force from Korea to Kosovo
  4. Richard E. Neustadt(Author), Ernest R. May (Author) –Thinking in Time: The Uses of History for Decision-Makers
  5. Hew Strachan, Sibylle Scheipers – The Changing Character of War
  6. Martin van Creveld – The Sword and the Olive: A Critical History Of The Israeli Defense Force
  7. Michael D KrauseCody R Phillips – Historical Perspectives of the Operational Art

 

 

 

ერეკლე II და ბონაპარტი

თანამედროვე სამხედრო აზროვნების აუცილებლობაზე

რა აქვთ საერთო ერეკლე II-ს და ნაპოლეონს?  რამით თუ დააკავშირებთ ამ სახელებს ერთმანეთთან? – არაერთი ადამიანისთვის, ძირითადად სამხედროებისა და პოლიტიკოსებისათვის დამისვამს ეს კითხვა, და თითქმის ყოველთვის ვაწყდებოდი პასუხად დუმილს.

ქართულ ცნობიერებაში ამ ორ დიდ ადამიანს არც არაფერი არ აკავშირებს, სამწუხაროდ, ძალიან სამწუხაროდ… სინამდვილეში ისინი თანამედროვეები იყვნენ და მეტი არც არაფერი. ჩემი დღევანდელი წუხილის მიზეზი  მხოლოდ ის არ არის თუ როგორი იზოლირებული, დასავლური ცივილიზაციისაგან მოწყვეტილი პოლიტიკური-სამხედრო შემადგენელი გააჩნდა იმ ეპოქაში საქართველოს, ბევრად უფრო დრამატულად მეჩვენება ის გარემოება, რომ იმ ეპოქის უფსკრული, კონკრეტულად კი სამხედრო აზროვნების თვალსაზრისით დროის სვლასთან ერთად მუდმივად იზრდებოდა.

XVIII საუკუნის ქართულ  და ევროპულ სამხედრო აზროვნებას არსებული დრამატული განსხვავება დღეს 2017-ში ბევრად უფრო დიდია, გეომეტრიული პროგრესითაა გაზრდილი.

200px-Heraclius_II_of_Eastern_Georgia

 

ერეკლე II-ის  დროს ცხოვრობდნენ და საკუთარი შედევრები როგორც საბრძოლო საქმეში, ასევე სამხედრო აზროვნების კუთხით უკვე შექმნილი ჰქონდათ ან უკვე ქმნიდნენ ისეთი კორიფეები, როგორებიც იყვნენ ფრიდრიხ დიდი, ბიულოუ, ჟომინი, ნაპოლეონი.  ერეკლეს ეპოქაში ეყრებოდა საფუძველი ყმაწვილი კლაუზევიცის პიროვნებას, მის ჩამოყალიბებას კაცობრიობის უდიდეს სამხედრო მოაზროვნედ. სწორედ კლაუზევიცმა შექმნა ყველა დროის და კულტურის ჯერ-ჯერობით უალტერნატივო ნაშრომი ომის, სამხედრო ხელოვნების შესახებ. კლაუზევიცი უშუალოდ მონაწილეობდა და აკვირდებოდა იმ ეპოქაში მიმდინარე მოვლენებს, შვიდ წლიან ომს და მის შედეგად წარმოშობილ რეალიებს. ამ გამოცდილების შედეგი იყო მისი ნაშრომიც.  ევროპაში არსებულმა ვითარებამ, სინამდვილეში, ბევრად უფრო მაშტაბური გავლენა მოახდინა მის კონცეფციებზე, შეხედულებებზე და აზროვნებაზე, ვიდრე იგივე ეპოქამ კიდევ ერთ მათ თანამედროვეზე ფრანცისკო გოიას შემოქმედებაზე.

1798-99 წლები ეს არა უბრალოდ ორი ერთმანეთს მიყოლებული წლებია ამ ეპოქიდან, პირველი – ერეკლე II გარდაცვალების, ხოლო მეორე ჯორჯ ვაშინგტონის გარდაცვალების თარიღებია. რა თქმა უნდა, არც ვაშინგტონი მიხსენებია შემთხვევით, რადგან არაფერი ისე კარგად ვერ ახდენს ილუსტრირებას იმ განსხვავებისა, რაც დღეს არსებობს თანამედროვე ქართულ სამხედრო აზროვნებასა და დასავლურ, განვითარებულ სამხედრო აზროვნებას შორის, როგორც ერეკლე მეფის უკვე დღევანდელი საქართველოს ძალის, პოლიტიკურ, ეკონომიკური და სოციალური მდგომარეობის შედარება ჯორჯ ვაშინგტონის დღევანდელ ამერიკასთან. შეიძლება ითქვას, რომ სამხედრო აზროვნების თვალსაზრისით ჩამორჩენილობა კიდევ უფრო დრამატულიც კია.

დიდებული ქართველი მეფის თავდადებული ბრძოლის ეპოქა, სამხედრო ცვლილების თვალსაზრისით ნაპოლეონის გენიის ეპოქაა. შეიძლება სამწუხარო, მაგრამ მაინც გასაგები იყოს თუ რატომ, როგორ, რა ხელის შემშლელი გეოპოლიტიკური მიზეზების გამო არ მოახდინა ამ ეპოქამ გავლენა ქართულ სამხედრო აზროვნებაზე, რატომ არ მისცა მას ნოვაციებთან წვდომის საშუალება, უფრო მეტიც – რატომ არ ჩაეყარა მაშინ საფუძველი ქართულ სამხედრო აზროვნებას. მაგრამ ბევრად უფრო დრამატული ის არის, რომ  ნაცვლად იმისა რომ საქართველოს მოგვიანებით მაინც მოეხერხებინა მძლავრი, განვითარებადი, ფუნდამენტური სამხედრო აზროვნების მარგალიტების გაცნობა, პირიქით ხდებოდა, მე-18 საუკუნის შემდეგ მე-19 და მე-20 საუკუნეში უფსკრული კიდევ უფრო გაღრმავდა. დასავლური, პრუსიულ- გერმანული სამხედრო სკოლა ვითარდებოდა, ფართოვდებოდა, ხოლო ქართული სამხედრო აზროვნება წარსულის ნიშნულს ვერ ცდებოდა, უკვე ერეკლეს ბონაპარტის და კლაუზევიცის ეპოქიდან დიდი ხნის შემდეგ.

ომის ინდუსტრიალიზაციის ეპოქამ კიდევ უფრო აჩვენა ქართული სამხედრო აზროვნების არ არსებობა. საკმარისია ადამიანი გაეცნოს საქართველოს გმირის გენერალ მაზნიაშვილის მიდგომებს, მისი ეპოქის დასავლური სამხედრო მეთაურების მოლტკეს და შლიფენის ხედვებს, რომ თვალში მოგხვდეს განსხვავება სამხედრო აზროვნების მაშტაბებთან დაკავშირებით. შლიფენ-მოლტკეს  „სამხედრო ჩავარდნის“ მიუხედავად მათი ხედვის მაშტაბი მაინც იმდენად დიდია ჩვენს საამაყო გენერალთან შედარებით, რომ გულისდაწყვეტას იწვევს. თვალში საცემია ის განსხვავება, როგორ ხედავდა ქართველი გენერალი მანევრის მაშტაბს და როგორ ხედავდა იგივეს გერმანელი. მიუხედავად ჩემი პერსონალური დამოკიდებულებისა, უდიდესი პატივისცემისა და მადლიერებისა მაზნიაშვილის მიმართ არც იმის არ შემჩნევა არ გამოვა, რომ მაგალითად მოლტკე გამარჯვებაში უფრო ცხადად და მკაფიოდ ხედავდა მოწინააღმდეგის ნების გატეხვას, ვიდრე ტერიტორიის დაკავებას. აქ, ცხადი იყო, გერმანელი მხედართმთავარი ძალიან კარგად იცნობდა ჟომინის ხედვებს სტრატეგიაზე, შეიძლება ითქვას მისი მიმდევარიც იყო და ბუნებრივია საფუძვლიანად ენდობოდა კლაუზევიცის ფილოსოფიას. ქართველი, შედარებით უფრო გვიან მოღვაწე ჩვენი გენერალი კი რუსული იმპერიის სამხედრო ხედვების და განათლების მსხვერპლი იყო, რაც რათქმაუნდა მის თავდადებასა და შედეგიანობას არაფრით აკნინებს, მაგრამ „ქართულ სამხედრო აზროვნებას“  ბუნებრივია ვერაფერს სძენს.

Continue reading “ერეკლე II და ბონაპარტი”

ისტორია გვასწავლის, ომები იწყება, მაშინ როდესაც მთავრობებს სჯერათ, რომ აგრესიის ფასი დაბალია – რონალდ რეიგანი

მტერმა ყოველთვის უნდა იცოდეს, რომ ქართული სახელმწიფოს და ხალხის წინააღმდეგ აგრესიის ფასი მაღალია.

 

დიდი მადლობა ყველას ამ ბლოგით დაინტერესებისათვის. მედალს ორი მხარე აქვს – ჩემს დღევანდელ მდგომარეობას თავისი – პოზიტივი. გულწრფელად გეტყვით, რომ არა პატიმრობა არც ეს ბლოგი იარსებებდა – უბრალოდ დროს ვერ მოვნახავდი ამისთვის.

პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში კიდევ უფრო მეტი საშუალება მქონდა და მაქვს გავაგრძელო თავადაცვის და უსაფრთხოების სფეროს კვლევა. საქართველოში, რომელიც მრავალი გამოწვევების პირისპირ იმყოფება, გლობალური და ლოკალური რისკების არსებობა ადეკვატურ და ეფექტურ ზომებს საჭიროებს.  და მთავარი, ქვეყანა რუსული ოკუპაციის პირობებშია. ამ ვითარებაში სახელმწიფოებრიობა კოჭლია და ჩვენი მთავარი საფიქრალი სწორედ ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენაა. ამავე დროს, ჩვენ უნდა სრულად დავძლიოთ ჩამორჩენილი საბჭოთა მენტალობა, მიდგომები, დავაჩქაროთ ჩვენი სახელმწიფოს ევრო-ატლანტიკური ინტეგრაცია და დავუბრუნდეთ  ევროპულ ოჯახს.

აქედან გამომდინარე, მსჯელობა და დისკუსია თავდაცვისა და უსაფრთხოების თემებზე, საფრთხეების და გამოწვევების დაძლევის ხედვებზე აუცილებელი და მნიშვნელოვანია. ჩვენ საკუთარი ხელებით უნდა გავჭრათ ის გზა, რომელიც საქართველოს სამშვიდობოზე გაიყვანს, სადაც ერთიანი საქართველოს მოქალაქეები უსაფრთხო გარემოში შეძლებენ საკუთარი ნიჭით და განათლებით წარმატების მიღწევას. ამ ბლოგით მე მსურს გაგიზიაროთ ჩემი მოსაზრებები და იდეები და მოვისმინო თქვენი პოზიციები.

და ბოლოს, ერთი რამ ცხადია, მტერმა ყოველთვის უნდა იცოდეს, რომ ჩვენი ქვეყნის და ხალხის წინააღმდეგ აგრესიის ფასი მაღალია, ძალიან მაღალი!